Diagnoza logopedyczna i neurologopedyczna w Krakowie

Diagnoza logopedyczna to ocena mowy, rozumienia i porozumiewania się dziecka lub dorosłego, a także tego, co może te umiejętności utrudniać. Składa się z rozmowy, obserwacji i zadań dopasowanych do wieku, a kończy omówieniem wniosków i planem dalszych kroków. Diagnoza neurologopedyczna jest pogłębiona: uwzględnia również możliwe podłoże neurologiczne trudności.

Na czym polega diagnoza logopedyczna?

Celem diagnozy jest zrozumienie, co się dzieje i dlaczego, a potem zaplanowanie pomocy. Samo stwierdzenie, że dziecko „mówi mało” albo „nie mówi «r»”, niewiele wyjaśnia. Ważne jest, skąd to się bierze: z kłopotów ze słuchem, z budowy jamy ustnej, z trudności w planowaniu ruchów czy z wolniejszego rozwoju języka. Od odpowiedzi zależy, jak będzie wyglądała terapia.

To nie jest test „na ocenę”. Dziecko nie musi się niczym wykazać, a Ty nie musisz się martwić, że coś pójdzie nie tak. Jeśli trzylatek przez pół wizyty buduje wieżę z klocków i mówi tylko do misia, to także wiele mi mówi o tym, jak się porozumiewa.

U dorosłych diagnoza wygląda inaczej, ale cel jest ten sam: ustalić, co działa dobrze, co sprawia trudność i od czego zacząć. Zamiast zabawy są rozmowa i zadania dopasowane do sił pacjenta.

Kiedy warto zgłosić się na diagnozę?

Wystarczającym powodem jest niepokój rodzica lub bliskich. Na diagnozę warto zgłosić się także wtedy, gdy:

• nauczycielka w przedszkolu albo pediatra zwraca uwagę na mowę dziecka,
• dziecko ma za sobą częste infekcje uszu albo stwierdzony niedosłuch,
• zbliża się pójście do szkoły i chcesz sprawdzić gotowość do nauki czytania i pisania,
• po udarze, urazie lub chorobie mózgu zmieniło się mówienie albo rozumienie.

Dwie sytuacje wymagają najpierw lekarza, a dopiero potem logopedy. Nagła zmiana mowy u dorosłego może oznaczać udar, więc wtedy od razu dzwoń pod numer 112. Jeśli dziecko traci słowa, które już mówiło, szybko skonsultuj się z lekarzem.

Co sprawdzam?

Zakres diagnozy dobieram do wieku i do trudności, z którą przychodzisz. Nie każda wizyta obejmuje wszystkie elementy z listy, ale tak wygląda pełny obraz.

Diagnoza dziecka

• Wywiad. Pytam o ciążę i poród, o rozwój (kiedy dziecko siadało, chodziło, wypowiedziało pierwsze słowa), o choroby i pobyty w szpitalu, słuch, karmienie i sen.
• Budowa i sprawność narządów mowy. Oglądam wargi, język i wędzidełko podjęzykowe, podniebienie, zęby i zgryz, a także sprawdzam, jak sprawnie poruszają się język i wargi.
• Oddychanie. Patrzę, czy dziecko oddycha przez nos, czy przez usta, także w spoczynku.
• Gryzienie i połykanie. To funkcje związane z mową, bo angażują te same narządy: wargi, język i żuchwę.
• Artykulacja. Słucham, jak dziecko wymawia poszczególne głoski w słowach, np. przy nazywaniu obrazków.
• Rozumienie. Sprawdzam, czy rozumie polecenia, pytania i dłuższe wypowiedzi.
• Słownictwo i budowa zdań. Zwracam uwagę, ilu słów używa, jak łączy je w zdania i jak opowiada.
• Słuch fonematyczny. Sprawdzam, czy odróżnia podobnie brzmiące słowa, np. „domek” i „Tomek”.
• Komunikacja niewerbalna. Obserwuję gesty, wskazywanie, kontakt wzrokowy i to, czy dziecko włącza się we wspólną zabawę.

Diagnoza dorosłego

U dorosłych oceniam mówienie, rozumienie, nazywanie, powtarzanie, czytanie i pisanie, a także sprawność narządów mowy, oddech i głos. Patrzę też, jak pacjent radzi sobie w zwykłej rozmowie: czy nadąża za szybszym tempem, czy zauważa swoje pomyłki i jak bardzo męczy go mówienie. Dzięki temu można odróżnić afazję od dyzartrii czy apraksji mowy i dobrać właściwe ćwiczenia. Szczegółowo o terapii dorosłych piszę na stronie neurologopeda dla dorosłych.

Diagnoza logopedyczna a neurologopedyczna

Obie diagnozy zaczynają się podobnie, od rozmowy i obserwacji. Diagnoza neurologopedyczna jest pogłębiona. Sięgam po nią, gdy za trudnościami mogą stać zaburzenia pracy układu nerwowego: przy podejrzeniu dziecięcej apraksji mowy, przy afazji, po urazach i chorobach mózgu albo wtedy, gdy opóźniony rozwój mowy nie ma jasnej przyczyny.

Przykład: siedmiolatek, który mówi „lowel” zamiast „rower”, zwykle potrzebuje diagnozy logopedycznej. Dorosły po udarze, któremu trudno znaleźć słowa, albo dziecko z podejrzeniem apraksji potrzebują diagnozy neurologopedycznej.

Nie musisz sama lub sam decydować, którą diagnozę wybrać. Jestem logopedą i neurologopedą, więc jeśli podczas diagnozy logopedycznej zobaczę sygnały wskazujące na podłoże neurologiczne, poszerzymy ocenę.

Jak przebiega wizyta?

Wizyta ma kilka etapów, ale ich kolejność i tempo dopasowuję do dziecka lub dorosłego.

1. Rozmowa. Na początku słucham Twoich obserwacji i zadaję pytania z wywiadu. Przy dorosłym rozmawiam z pacjentem i, jeśli tego chce, z kimś bliskim.
2. Zabawa lub zadania. Z dzieckiem bawimy się obrazkami, zabawkami i grami, z dorosłym wykonujemy zadania słowne i ruchowe.
3. Obserwacja. Przez cały czas patrzę, jak pacjent mówi, rozumie, oddycha i porusza ustami, także wtedy, gdy wydaje się, że „tylko się bawimy”.
4. Podsumowanie i zalecenia. Na koniec opowiadam, co zauważyłam, odpowiadam na pytania i proponuję dalsze kroki.

Czasem jedno spotkanie nie wystarcza. Dziecko bywa zmęczone, nieśmiałe albo ma gorszy dzień, a niektóre trudności, np. podejrzenie apraksji mowy, wymagają obserwacji przez dłuższy czas. Wtedy umawiamy kolejne spotkanie, zamiast wyciągać wnioski na siłę.

Jak to wygląda z perspektywy dziecka?

Dla dziecka diagnoza to przede wszystkim zabawa: obrazki, zagadki, dmuchanie, naśladowanie min. Nic nie boli. Oglądanie buzi trwa chwilę i też zamieniamy je w zabawę, np. w kotka, który oblizuje się po mleku. Jeśli dziecko potrzebuje przerwy, robimy ją, a rodzic może być cały czas obok.

Co dostajesz po diagnozie?

Po diagnozie wiesz, co się dzieje, a nie tylko, że „coś jest nie tak”. Dostajesz:

• jasne podsumowanie tego, co zauważyłam, bez specjalistycznego żargonu albo z jego wyjaśnieniem,
• plan, czyli informację, czy potrzebna jest terapia, od czego zaczniemy i na czym się skupimy,
• zalecenia: proste ćwiczenia i sposoby wspierania mowy w codziennych sytuacjach.

Mowa łączy się ze słuchem, zdrowiem, rozwojem ruchowym i emocjami. Dlatego czasem zaproponuję konsultację u innego specjalisty: laryngologa lub audiologa, gdy trzeba sprawdzić słuch, neurologa, gdy trudności mogą mieć podłoże neurologiczne, ortodonty przy wadzie zgryzu albo psychologa, gdy warto szerzej przyjrzeć się rozwojowi dziecka. To nie powód do niepokoju, tylko sposób, żeby niczego nie przeoczyć.

Bywa, że diagnoza pokazuje, że mowa rozwija się prawidłowo. To także cenna informacja: dostajesz wtedy wskazówki, jak dalej wspierać dziecko, a czasem propozycję kontroli po kilku miesiącach.

A jeśli diagnoza potwierdzi trudność, nazwa zaburzenia nie jest wyrokiem. To punkt wyjścia do planu, który dopasujemy do dziecka lub dorosłego i do Waszych możliwości. Jak wygląda dalsza terapia u najmłodszych, opisuję na stronie logopeda dla dzieci.

Jak się przygotować?

Dobre przygotowanie sprawia, że diagnoza daje pełniejszy obraz. Nie chodzi o ćwiczenie z dzieckiem przed wizytą, tylko o zebranie informacji, które pomogą mi zrozumieć sytuację.

Przygotuj dokumentację, jeśli ją masz: wynik badania słuchu, wypisy ze szpitala, opinie pediatry, psychologa czy innych specjalistów. Jeśli słuch nie był dotąd badany, warto to zrobić, bo nawet niewielki niedosłuch może wpływać na rozwój mowy.

Bardzo pomagają krótkie nagrania z domu. Na pierwszej wizycie dziecko często mówi mniej niż na co dzień, a nagranie z zabawy czy kolacji pokazuje jego prawdziwe możliwości. Zapisz też swoje obserwacje: jakich słów dziecko używa, czego nie rozumie, w jakich sytuacjach mowa sprawia mu najwięcej trudności.

Przed diagnozą dorosłego zbierz wypis ze szpitala, opisy badań obrazowych głowy i zalecenia neurologa. Dobrze, jeśli na spotkanie przyjdzie też ktoś bliski, kto pamięta, jak pacjent mówił przed chorobą.

Gdzie odbywa się diagnoza?

Diagnozę przeprowadzam w gabinecie w Krakowie albo w domu pacjenta. Dom bywa dobrym wyborem przy małych dzieciach, które w nowym miejscu milkną, i przy dorosłych po udarze, dla których dojazd jest dużym wysiłkiem.

W domu widzę dziecko w jego naturalnym otoczeniu, z ulubionymi zabawkami i przy codziennych czynnościach. Gabinet z kolei daje spokój i mniej rozpraszaczy, co pomaga przy zadaniach wymagających skupienia. Więcej o wizytach domowych przeczytasz na stronie logopeda z dojazdem.

Cenę diagnozy ustalam w zależności od jej zakresu i podaję ją przed umówieniem wizyty. Orientacyjny czas spotkania również omówimy telefonicznie.

Jeśli chcesz umówić diagnozę albo masz pytania, napisz do mnie lub zadzwoń pod numer 505 273 723. A jeśli dopiero zastanawiasz się, czy wizyta jest potrzebna, zajrzyj do poradnika kiedy do logopedy.